Tijdens deze studiereis, die behalve naar Drenthe ook voert naar Friesland en Utrecht, merken leerlingen dat sterrenkundig onderzoek niet alleen met 'gewone' telescopen wordt gedaan waar je doorheen kunt kijken. Nederland is in de sterrenkundewereld beroemd om het onderzoek naar radiostaling die uit het heelal komt.

NB: Het kan zijn dat volgend jaar het programma anders is dan de hieronder beschreven reis van 2026.

ASTRON

Het eerste reisdoel is ASTRON en de radiotelescoop van Dwingeloo. Die is al in 1956 in gebruik genomen en was ooit de grootste van de wereld. Hij is beroemd geworden omdat met deze telescoop is ontdekt dat onze Melkweg een spiraalvorm heeft, én waar in de Melkweg ons zonnestelsel ligt.

Aansluitend maken leerlingen in de Open Science Hub in Dwingeloo kennis met de spannende wetenschap en techniek van ASTRON: de geschiedenis van de radiosterrenkunde, de techniek van radiotelescopen en gaswolken, pulsars en zwarte gaten.

Eise Eisinga planetarium  

Op de woensdag voert de reis naar het oudste nog werkende planetarium ter wereld, gebouwd door Eise Eisinga in de woonkamer van zijn huis.

De aanleiding om het planetarium te bouwen was dat er op 8 mei 1774 een bijzondere samenstand van planeten plaatsvond. In de vroege ochtend stonden Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en de maan dicht bij elkaar aan de hemel. Er werd beweerd dat door de onderlinge krachten van deze hemellichamen de aarde uit haar baan geslingerd zou worden en in de zon verbranden.

Eisinga's grote kennis van de wis- en sterrenkunde kwam goed van pas om de onrust hierover te bezweren. Om mensen een juist beeld van het zonnestelsel te geven bouwde hij er in zijn woonkamer een model van, dat nog steeds werkt. 

Westerbork Synthese Radio Telescoop

Donderdag bezoeken de leeringen de Westerbork Synthese Radio Telescoop (WSRT) en het voormalig Kamp Westerbork. Ook de nieuwste radiotelescoop LOFAR komt aan bod.

De wandeling van 2,5 km naar de WSRT gaat over 'Het Melkwegpad', waar het zonnestelsel op schaal is nagebouwd. Onderweg kom je planeten tegen, er is uitleg over verschijnselen op die planeten en het opvangen van radiostraling. Onderweg kun je ook proefjes doen. 

De WSRT bestaat uit 14 telescopen van elk 25 meter doorsnede, die op een lijn van Oost naar West staan.

Kamp Westerbork 

Na de WSRT gaan de leerlingen naar het voormalig Kamp Westerbork. Vanuit dit kamp werden in de Twede Wereldoorlog Joden, Sinti en Roma naar vernietigingskampen (b.v. Auschwitz) gestuurd. Een bekend slachtoffer was Anne Frank, die over de hele wereld bekend is geworden dankzij het dagboek dat zij bijhield tijdens haar onderduikperiode in 'Het Achterhuis' in Amsterdam.

LOFAR

Met een bezoek aan de nieuwste radiotelescoop van Nederland, LOFAR, sluit de dag af. Deze radiotelescoop richt zich vooral op het onderzoek naar het ontstaan van het heelal en blijkt als bijvangst veel informatie over het ontstaan van bliksem te kunnen leveren.

Sterrenwacht Sonnenborgh

Sterrenwacht Sonnenborgh op de stadswal van Utrecht staat vrijdag op het programma.  Het bastion waar Sonnenborgh op staat werd al in 1552 gebouwd. De bouw van de sterrenwacht werd opgestart in 1851 en was in 1854 klaar. De natuurkundige Buys Ballot wilde hier een sterrenwacht en weerkundig instituut oprichten. Uit het weerkundige gedeelte is het KNMI voortgekomen.

De telescopen hier worden allemaal gebruikt om zichtbaar licht te bestuderen.

(foto Eise Eisinga Planetarium:  Erik Zachte, CC BY-SA 4.0)

Praktische informatie

De reis kost 350 euro. Bij de reissom zijn verblijf, vervoer, toegangen en eten en drinken inbegrepen.

Er kunnen in totaal 16 leerlingen mee op reis. Datum volgt zo spoedig mogelijk.

Een voorbeeld van het programma is te vinden in dit informatieboekje voor de reis zoals deze in 2026 werd georganiseerd. Let op: het nieuwe programma kan hiervan afwijken. 

Er is ook een prachtig en zeer verhelderend reisverslag gemaakt. 

De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), die het sterrenkundig onderzoek in Nederland coördineert en stimuleert, heeft deze reis in 2026 gesponsord, waarvoor dank!